Komnen BecirovicEvo već tri decenije kako se vodi borba za spas Morače koja je još od početka poprimila evropske, ako ne svjetske razmjere i tokom koje se ispostavilo da je Morača sa svojim prirodnim i civilizacijskim dobrima dostojna da uđe među najveća dobra čovječanstva pod zaštitom Uneska.

Da podsjetim, kampanja je počela juna 1988. kada je najveći ekolog druge polovine XX-og vijeka, Franc Veber, osnivač istoimene fondacije upravo za odbranu prirodnih i civilizacijskih dobara širom svijeta, došao na moj poziv u Moraču sa grupom od dvanaest novinara iz raznih evropskih listova. Među njima se nalazio i Rože Kans, urednik Ekološke rubrike jednog od najvećih svjetskih listova, Monda. Veber je tada izgovorio one čuvene riječi da je rijeka Morača Betovenova simfonija, njen kanjon katedrala vječnosti, a manastir morački molitva upisana u kamenu.

Susret sa bogatom moračkom baštinom bio je takav da su zaista svi novinari u Veberovoj pratnji napisali najpovoljnije članke u njenu odbranu. Istovremeno su se oglasili u Tajmsu britanski vizantolozi na čelu sa slavnim Dimitrijem Obolenskim, insistirajući na činjenici da bi jezero pored manastira Morače značilo njegovu propast. Jedan od prvih učinaka te kampanje bio je da je Svjetska banka koja je trebalo da finansira projekat elektrana na Morači od toga odustala. Poslije se jugoslovenska vlada koja je stajala iza projekta, urađenog ponajviše od strane hrvatskog elektroenergetičara Hrvoja Požara, okrenula Rusima koji su takođe odustali, osobito nakon Veberovog pisma Gorbačovu.

Rezultat je bio da se, nakon intenzivne kampanje kod nas i vani, Morača već tada našla na vratima Uneska, samo što je trebalo zvanično kandidovati, tako da se odustalo od kobnog projekta, a Crna Gora proglašena ekološkom državom. Međutim, ne lezi vraže, propali projekat je povampiren učvršćenjem vlasti Mila Đukanovića u drugoj polovini devedesetih pa su otada razni odgovorni ministri stali sve do dana današnjega očajnički tražiti investitore po svijetu, Norvežane, Austrijance, Italijane, Slovence, Turke, Azerbejdžance, itd., kako da Moraču potope, što je izazavlao brojne negativne reakcije, osobito na stupcima listova Dan i Vijesti, kao i na portalu IN4S od kojih bi se mogao sočiniti čitav zbornik. Naravno da sam u tome i sam učestvovao, pošto sam još 1997 objavio na francuskom knjigu L’éternité menacée de la Moratcha, Ugrožena vječnost Morače, koju je najljepše pozdravili niz uglednih autora, kao Luj Dalmas, Vladimir Volkov, Žilber Koše, Stefan Karbono i naravno Rože Kans u svom listu, kao i Franc Veber u glasilu svoje fondacije. Što je još više povećalo šanse Morače za Unesko tim prije što se onda na čelu svjetske organizacije nalazio moj prijatelj Federiko Major. A što se tiče mojih kasnijih kontakata s Uneskom, može se vidjeti iz moga napisa „Morača pred Uneskom“, kao i iz napisa moga prijatelja Milana Ratkovića, greškom, kako vidim, pripisanog meni, „Unesko pomaže braniocima Morače“.

No kako se ostrvljenost na Moraču nastavljala, priredio sam i dao objaviti 2002 veliki zbornik na 300 strana naslovljen Odbrane Morače od potopa, koji sadrži mišljenja mnoštva autora naših i stranih iz raznih oblasti po pitanju kobnog projekta brana i elektrana na Morači.

Zadovijek neutješni Kosta Radović zbog potopa Pive, nazvao je tu knjigu Jevanđeljem za spas Morače.
Međutim što su argumenti bili brojniji i jači, to je vlast sve više istrajavala u svojoj potopiteljskoj logici, ne dajući braniocima Morače da se oglase na Televiziji na kojojoj se uveliko razvijala priče o ulasku Crne Gore u Evropsku Uniju pa sam takođe u okviru te priče postavio pitanje Morače. Naime zastupao sam da se uđe u Evropu, ne sa nekolike obične elektrane, već sa izuzetnom moračkom baštinom o kojoj je se oglasila tokom dva protekla vijeka čitava plejada velikih evropskih i ruskih autora, geografa, prirodnjaka, istoričara, pisaca, umjetnika, pjesnika, putopisaca… Tako je nastao moj opsežni rad na srpskom i francuskom, postavljen na mrežu 2010, Morača u očima evropskih autora XIX-og i XX-og vijeka, prava himna Morači kao ni jednoj drugoj oblasti na Balkanskom poluostrvu pa ni na evropskom kontinentu. Istovremeno sam našim vječitim narečjem izromorio na obali Sene poemu u odbranu Morače naslovljenu Avet potopa nad Moračom

Moglo se očekivati, nakon odustajanja 2011 kompanije A2A vlasnika Elektroprivrede Crne Gore, da se najzad vlast osvijesti, ali uzalud, ona se opet dala u potrazi za investitorima odnosno potopiteljima da bi se tokom prošle godine ušla u ozbiljne pregovore sa kineskom džinovskom firmom Norinko kaja sravnjuje planine i stvara vještačka ostrva u okeanu. Ne zna se još rezultat tih pregovora ali se bojati najgorega budući da je, kako su me obavijestili iz Green Home-a, pitanje elektrana na Morači u poslednje vrijeme postalo državna tajna.

No očekujući da se stvar rasvijetli, zlo nad Moračom stalo je odskora da se iznenada ispoljava u drugom vidu, počevši upravo s glave Morače. Naime krajem prošlog mjeseca, neočekivano je potresala iskonsku tišinu Ljevišta, koju potresaju ponajviše gromovi, velika buka i zveka: to je firma Dekar Hydro koju vodi inženjer Momčilo Miranović, dovlačila svoju skalameriju pod izvor Morače radi gradnje hidrocentrale tako što bi se napravila akumulacija ispod samog izvora iza šumovitog brda Obla glava na visini od oko 1500 metara i uputila kroz cijevi niz liticu niz koju pada od vječnosti bijeli vodopad zvani Sika visok oko pedeset metara i nastavlja se sa dva tri manja kaskadna vodopada. Morača bi, dakle, trebalo da bude lišena svoje perjanice, a sama čelenka Morače izobličena. Kako su me obavijestili iz Green Home-a, firma Dekar je dobila za to koncesiju od vlade Crne Gore, kao što su još nekolike firme dobile slične koncesije bilo na Morači, bilo na njenim pritokama kao i na drugim vodotocima.

I već se počelo s glave Morače! Ako do toga stvarno dođe, biće to strašno nasilje, zapravo zločin, kako uostalom reče i jedan mještanin, nad slavnim izvorom Morače, valjda najveličanstvenijim rječnim izvorom na evropskom kontinentu koji u sezoni posjećuju stotine turista. Bilo bi dugo da ovdje opisujem čelenku Morače, ali upućujem čitaoce na poemu Put na izvor Morače koju sročih prije trideset sedam ljeta i u kojoj opisah kako reljef tako i događaje koji su se tu dešavali.

Izvor Morače

Isto tako upućujem na jedno moje opsežno prozno štivo objavljeno 1981, pod naslovom „Kazivanje o izvoru i događajima oko izvora Morače“, gdje donosim kako geografiju tako istoriju uskočkih i hajdučkih Ljevišta tokom protekla tri vijeka.

Treba apsolutno spriječiti nepočinstvo koje se sprema nad izvorom Morače. A time i nad dijelom istorije naroda moračkog za koju je veliki ruski istraživač Jegor Kovaljevski rekao da predstavlja homerovsku epopeju. Osim toga, oštećenje izvora Morače i zagađenje čiste i bistre rijeke uljima i mazivima te promjenom temperature vode, kompromitovalo bi zauvijek upis oblasti Morače u svjetsku organizaciju u koju bi sada mogla da bude upisana skoro netaknuta kao u doba Postanja.

 

Otvorena televizija eu banner

 

Kolumna:

Objavljeno: 19/09/2017
milija-pajkovic-carigradske-carolijePriča o košarkaškima Srbije koji su svoju otadžbinu predstavljali na upravo okončanom Prvenstvu Evrope u Carigradu, odnosno Istanbulu, jeste, u stvari, i nešto više ...
eSpona
Objavljeno: 10/09/2017
perica-jokic-kuda-ide-skolstvoOd ove godine stupaju na snagu nova školska pravila. To je treća faza ka ukidanju škola. Resorno ministarstvo se pobrinulo da ovo ukidanje ne ide naglo, zato je ...
eSpona
Objavljeno: 09/09/2017
janko-nikolovski-imam-pravo-da-znamU susret međunarodnom danu Right to know - imam pravo da znam Ovih dana, krajem septembra, 28. 09. tačnije, tradicionalno bez previše buke, obeležiće se dan ovog ...
eSpona
Objavljeno: 25/08/2017
jokovic-scekic-i-jedinstvo-snp-aVladimir Joković je novi predsjednik Socijalističke narodne partije (SNP) Crne Gore. Tako su odlučili delegati Osmog kongresa, održanog u nedjelju, 13. avgusta, u ...
eSpona
Objavljeno: 21/08/2017
milija-pajkovic-zakackaOkončano je Svjetsko prvenstvo u atletici, koje se održavalo u glavnom gradu Engleske i Ujedinjenog Kraljevstva, Londonu, od 4-og do 13-og avgusta! Grad kraljevske ...
eSpona
Objavljeno: 09/08/2017
milija-pajkovic-pomracenje-mjesecaDjelimično pomračenje Mjeseca, a cio njegov tok, mogao je preksinoć da se posmatra iz Mongolije, Indije, Kine, središnog dijela Sibira, Australije, kao i sa ...
eSpona
Objavljeno: 10/07/2017
janko-nikolovski-pomirenje-ili-preplitanjeAspekti relacija (samo neki): Sloboda izražavanja: privatnost: javni interes: istraživačko novinarstvo: whistleblowers ... Može li Afrika postati postojbina ...
eSpona
Objavljeno: 30/06/2017
srdan-culafic-ljeto-lim-korzo-i-grad-koji-se-voliKada se iz njega odlazi srce se steže i ostaje sjeta. Svaki dolazak i boravak u njemu tjera srce da zatreperi i pokrene pozitivne emocije. Jednostavno, to je ...
eSpona
Objavljeno: 14/06/2017
umjesto-17-svjecica-na-tortiU subotu, 10. juna 2017. u beranskom Centru za kulturu održan je koncert „U sjećanju na Veljka“. Koncert je održan povodom Veljkovog sedamnaestog rođendana, a u ...
eSpona
Objavljeno: 20/05/2017
srdan-culafic-beranska-vremenska-sportska-linija-sjecanjem-protiv-zaboravaIzmeđu zivota i sporta stoji vremenska linija koja spaja i na kojoj su kao na traci zabilježeni ljudi i dogadjaji počevsi od viševjekovnih nadmetanja, trcanja, ...
eSpona
Objavljeno: 09/05/2017
perica-jokic-ziri-protiv-talentovanihU petak je u beranskom Centru za kulturu održano književno veče „Drugo lice ljubavi“. Srednjoškolci su čitali svoje radove, a žiri je imao tu nezahvalnu dužnost da, ...
eSpona
Objavljeno: 05/05/2017
sasa-radunovic-politicki-repetentiPokušaj nastavka prekinute Petnaeste sjednice Skupštine opštine Berane (SO) prošao je neslavno kao i njen početak. Novim padom i potvrdom onog što je viđeno više ...
eSpona
Objavljeno: 25/04/2017
milija-pajkovic-zavrsno-slovo-protiv-ulaska-crne-gore-u-nato-i-evropsku-zajednicuDržavna televizija, svakog dana i večeri, u svojim udarnim emisijama, kao prvu, a to znači po njima  i najvažniju vijest, objavljuje da je Crna Gora na samo ...
eSpona
Objavljeno: 24/04/2017
srdan-culafic-kuda-i-kako-dalje-iz-rukometne-provalije-u-kojoj-se-nalazimoSvi mi koji smo bili u rukometnom sportu danas se sa razlogom pitamo šta se desava sa crnogorskim rukometom? Kako dalje? Kuda? Šta je izlaz? Na ta pitanja ne ...
eSpona
Objavljeno: 17/04/2017
prof-dr-drasko-dosljak-monografija-o-pocasnom-berancu (Dragan Gaga Nikolić – Gospodin Mangup , priredila Radmila Stanković, Laguna – Beograd 2017, 231 str.) „U poslednjim godinama života, sve češće je pominjao ...
eSpona
Objavljeno: 05/04/2017
fatima-mededovic-begovic-podrska-diskiminisanim-majkama-sa-jednim-i-dvoje-djeceKao građanka, kroz civilni sektor i druge asocijacije, javno sam iznosila svoj stav. Na vrijeme sam ukazivala na zakone koji diskriminišu majke sa jednim i dvoje ...
eSpona
Objavljeno: 28/03/2017
krugovi-politickog-pritiska-na-javni-servisNeuobičajeno mirno je prošao izbor direktora (direktorice) Javnog servisa RTV CG. Nema oglašavanja medijskih i novinarskih udruženja, nema ni saopštenja kojima ...
eSpona
Objavljeno: 19/03/2017
fatima-mededovic-begovic-kafkizam(Stvarnost nevidljivog suda) Ovaj dolje postavljeni fragment vezano za književno  djelo  PROCES i samog pisca, Franca Kafku,  podsjetnik je da ...
eSpona
Objavljeno: 13/03/2017
sasa-radunovic-izborna-godinaPodijeljena i sa izgubljenim legitimitetom, Koalicija „Zdravo Berane“ ušla je devetog marta u predizbornu godinu. Bez investicija, vizije, novih radnih mjesta u ...
eSpona
Objavljeno: 27/02/2017
milija-pajkovic-cardaci-ni-na-nebu-ni-na-zemljiNa sjevernom kraju piste nekadašnjeg beranskog aerodroma nalazi se pet čardaka ni na zemlji, ni na nebu! To su Pristanišna, Pilotska i Upravna zgrada, Veliki hangar ...
eSpona
Objavljeno: 21/02/2017
dr-sanja-kovacevic-pedeset-nijansi-inspekcijeČija su krmad podno puta? E ovako, stane moj muž da sipa vode na onaj izvor iz potpornog zida, prije „tunjela“ u Zaostro da napuni hladnjak. Ja dangubna i ...
eSpona
Objavljeno: 20/02/2017
milija-pajkovic-marsalove-pudliceBio jednom u jednoj, pomalo brdovitoj, a pomalo i ravničarskoj zemlji, koja nema nikakve veze, a niti bilo kakve sličnosti, taman posla, sa ovom našom, jedan ...
eSpona
Objavljeno: 18/02/2017
fatima-mededovic-begovic-mobing-i-govor-mrznjeTermin mobing je prvi put 1984. godine upotrijebio švedski psiholog Hajnc Lejman. U našem jeziku riječi šikaniranje, maltretiranje, navodno nije bilo adekvatnog ...
eSpona
Objavljeno: 08/02/2017
janko-nikolovski-medijski-dijalozi-su-casopis-institucijaToliko je dosad pisano o značaju dijaloga o medijima (čitaj: o čovjekovim pravima) kroz, u naslovu pomenuti, čak i vanregionalni časopis i kroz njegove redovne ...
eSpona
Objavljeno: 06/02/2017
kolumna-sasa-radunovic-rujiste-je-napusteno-zivjelo-rujistePrivremeno odlagalište komunalnog otpada u Rujištu ponovo se koristi, a radnici Komunalnog preduzeća sakupljeni otpad, sa povremenim prekidima, odvoze ga na ...
eSpona
Objavljeno: 21/01/2017
prof-dr-drasko-dosljak-njegos „Je  l’ na srcu ka na jezik vama,Vjerujete  l’ tome što zborite...?“                       ...
eSpona
Objavljeno: 10/01/2017
milija-pajkovic-da-li-je-kurta-murta-ili-je-murta-kurtaSa ovih stranica sam se oglasio prije dvije godine, četvrtog oktobra, kolumnom "Kurta i Murta“, u kojoj sam ponešto napomenuo o Kurtama i Murtama iz jedne zemlje ...
eSpona
Objavljeno: 02/01/2017
milija-pajkovic-srdzba-ljepotice-bistriceMalena Crna Gora mogla se do avgusta 2012. godine pohvaliti nečim čime se nijesu mogle podičiti ni mnogo veće i razvijenije zemlje - naime, u tom trenutku u njoj je ...
eSpona
Objavljeno: 27/12/2016
sasa-radunovic-ali-baba-i-17-politickih-razbojnika-ili-kakav-je-kraj-koalicije-zdravo-beraneNakon prekida Dvanaeste sjednice SO Berane, održane u aprilu, kada je neusvajanjem i ponovljenim glasanjem Izvještaja o radu predsjednika Opštine, koji je, iz ...
eSpona
Objavljeno: 15/11/2016
milija-pajkovic-nole-glavu-gorePrisjetih se jednog davnog trenutka, prisjetih se bokserskog okršaja između BK Berane i BK Budućnost, koji je održan pred krcatim gledalištem, na hramu beranskog ...
eSpona
Objavljeno: 14/11/2016
sasa-radunovic-na-istoku-stare-price-na-zapadu-nista-novoOno što je Espona najavila još u februaru, da će beranska lokalna uprava morati da radi rebalans i da je njegova struktura nerealna i izrazito potrošačka, danas se ...
eSpona
Objavljeno: 06/11/2016
dr-drasko-dosljak-izbori-i-vladaStandardna pitanja nakon svih izbora, pa i crnogorskih, jesu: Ko će i kada formirati Vladu? Nakon oktobarskih parlamentarnih izbora u Crnoj Gori ovim pitanjima ...
eSpona
Objavljeno: 31/10/2016
milija-pajkovic-pismo-bake-njegosave-ili-glasacu-sinko-za-vas-kad-bidnete-na-vlasNije prošlo mnogo od završetka ovih poslednjih naših izbora, kad nam stiže pismo! Pristiže ti ono u ovo vrijeme fejsbuka, tvitera i ostalih zavrzlama i gubivremena ...
eSpona
Objavljeno: 19/10/2016
sasa-radunovic-dok-je-df-a-nema-zime-za-dpsOvaj osvrt mogao je da sačeka par dana. I da bude, opet, isto (ne) atraktivan i (ne) čitan. Mogao je, ako se kalkuliše i čeka šta će biti dalje... Ali, onda bi ...
eSpona
Objavljeno: 05/10/2016
milija-pajkovic-atak-na-srce-moraceSelo Ljevište, u Gornjoj Morači, nalazi se na 1.173 metra nadmorske visine, ispod jednog od vrhova planine Lole - Zebaoca! Prema popisu iz 2003 godine u selu je ...
eSpona
Objavljeno: 27/09/2016
drasko-dosljak-evropski-dan-jezika Koliko jezika znaš, toliko vrijediš Latinska izreka Jezici su nastajali i nestajali. Ima jezika koji su nestali bez traga, neki su se trasformisali u niz ...
eSpona
Objavljeno: 18/09/2016
sasa-radunovic-savoNakon primirja između politike i političara sa jedne strane i građana sa druge, već čuvena beranska priča o odvoženju i tretmanu otpada ponovo je aktivirana. U ...
eSpona
Objavljeno: 06/09/2016
fatima-mededovic-begovic-za-moju-i-vasu-lijepu-crnu-goruPoštovani/e građani/ke, Obzirom da me svakoga dana zovu nekakvi “misionari“, koji hoće da spasu državu - samo ako im našim glasovima omogućimo lagodan život ...
eSpona
Objavljeno: 27/08/2016
milija-pajkovic-da-li-neko-u-crnogorskom-sportu-koristi-nedozvoljena-podsticajna-sredstva-odnosno-dopingLjetnje olimpijske igre u Riju, s prizvukom karnevala i Kopakabane, okončane su - medalje su podijeljene i olimpijsko selo je ostalo prazno. Preostaje vrijeme ...
eSpona
Objavljeno: 24/08/2016
milija-pajkovic-vazno-je-ucestvovatiKrilaticu "važno je učestvovati" koja je trebalo da odslikava duh Ljetnjih sportskih igara, odnosno Olimpijskih, nije izrekao, kako se često navodi, osnivač ...
eSpona
Objavljeno: 21/07/2016
perica-jokic-mister-kontejnerPreksinoć je u beranskom Centru za kulturu vrhunski dobro odigrana predstava - monodrama „Junak đevojka“ u izvedbi glumice Jelene Ivanišević - Paunović. I sve bi ...
eSpona
Objavljeno: 15/07/2016
sasa-radunovic-krug-je-zatvorenPrivremeno odlagalište komunalnog otpada u Rujištu, definitivno, nije više u opticaju i lokalna vlast traži drugu lokaciju za te namjene. To više nijesu samo ...
eSpona
Objavljeno: 28/06/2016
velija-muric-a-mi-kao-eto-hocemo-da-smo-ljudi"Majko, pa on je mrtav!" Bile su to dugačke kolone ljudi, žena, djece i staraca, koje su se nenaviknute na planinsko bespuće iz pravca prevoja Kula, spuštale prema ...
eSpona
Objavljeno: 10/06/2016
janko-nikolovski-prica-o-skracivanju-frontaili: ... aux armes citoyens... Herceg Novi je krajem maja doneo, barem za mene, jedno važno otkrovenje. Izuzetno autoritetni i evropski formatirani učesnici ...
eSpona
Objavljeno: 03/05/2016
milija-pajkovic-vatraNe zna se da li se to i, uistinu, desilo, ali se već dugo i to naveliko priča o nekim našim ljudima koji su otišli na rad u inostranstvo, u jednu državu, sređenu po ...
eSpona
Objavljeno: 11/04/2016
mandic-oce-smjenu-radojke-rutovic-da-bi-imali-jos-jedne-vijestiDio opozicije neće da potpiše Sporazum o slobodnim i fer izborima dok direktorica nacionalnog Javnog servisa Radojka Rutović ne podnese ostavku. Ucjena koju zdrav ...
eSpona
Objavljeno: 07/04/2016
sasa-radunovic-izvjestajNa prekinutoj Dvanaestoj redovnoj sjednici Skupštine opštine Berane, Koalicija „Zdravo Berane - SNP-DF“ izgubila je izborni legitimitet. Ma kako da se pravno tumači ...
eSpona
Objavljeno: 30/03/2016
milija-pajkovic-smece-necije-savjestiMalo je varoši u Crnoj Gori, a možda i šire, koje su doživjele takvo posrnuće, kao što je to slučaj sa Beranama, nekadašnjim živopisnim i bajkolikim mjestom iz doba ...
eSpona
Objavljeno: 21/03/2016
dr-drasko-dosljak-zivjela-poezija(Uz Svjetski dan poezije) Svjetski dan poezije (World Poetry Day)  proglašen je od strane UNESCO 21. marta 1999. godine, od kada se kontinuirano i obilježava. ...
eSpona
Objavljeno: 13/03/2016
sasa-radunovic-pola-mandata“Do kad ćemo slušati priče o asfaltiranju puteva? To je ružno i pokazuje na koji ste nivo doveli Berane tokom svoje vlasti, kad u dvadeset i prvom vijeku govorite o ...
eSpona

Iz ugla satiričara:

Preporučujemo knjigu:

 

Vildan knjiga

 

Priča eSpone