Komnen BecirovicEvo već tri decenije kako se vodi borba za spas Morače koja je još od početka poprimila evropske, ako ne svjetske razmjere i tokom koje se ispostavilo da je Morača sa svojim prirodnim i civilizacijskim dobrima dostojna da uđe među najveća dobra čovječanstva pod zaštitom Uneska.

Da podsjetim, kampanja je počela juna 1988. kada je najveći ekolog druge polovine XX-og vijeka, Franc Veber, osnivač istoimene fondacije upravo za odbranu prirodnih i civilizacijskih dobara širom svijeta, došao na moj poziv u Moraču sa grupom od dvanaest novinara iz raznih evropskih listova. Među njima se nalazio i Rože Kans, urednik Ekološke rubrike jednog od najvećih svjetskih listova, Monda. Veber je tada izgovorio one čuvene riječi da je rijeka Morača Betovenova simfonija, njen kanjon katedrala vječnosti, a manastir morački molitva upisana u kamenu.

Susret sa bogatom moračkom baštinom bio je takav da su zaista svi novinari u Veberovoj pratnji napisali najpovoljnije članke u njenu odbranu. Istovremeno su se oglasili u Tajmsu britanski vizantolozi na čelu sa slavnim Dimitrijem Obolenskim, insistirajući na činjenici da bi jezero pored manastira Morače značilo njegovu propast. Jedan od prvih učinaka te kampanje bio je da je Svjetska banka koja je trebalo da finansira projekat elektrana na Morači od toga odustala. Poslije se jugoslovenska vlada koja je stajala iza projekta, urađenog ponajviše od strane hrvatskog elektroenergetičara Hrvoja Požara, okrenula Rusima koji su takođe odustali, osobito nakon Veberovog pisma Gorbačovu.

Rezultat je bio da se, nakon intenzivne kampanje kod nas i vani, Morača već tada našla na vratima Uneska, samo što je trebalo zvanično kandidovati, tako da se odustalo od kobnog projekta, a Crna Gora proglašena ekološkom državom. Međutim, ne lezi vraže, propali projekat je povampiren učvršćenjem vlasti Mila Đukanovića u drugoj polovini devedesetih pa su otada razni odgovorni ministri stali sve do dana današnjega očajnički tražiti investitore po svijetu, Norvežane, Austrijance, Italijane, Slovence, Turke, Azerbejdžance, itd., kako da Moraču potope, što je izazavlao brojne negativne reakcije, osobito na stupcima listova Dan i Vijesti, kao i na portalu IN4S od kojih bi se mogao sočiniti čitav zbornik. Naravno da sam u tome i sam učestvovao, pošto sam još 1997 objavio na francuskom knjigu L’éternité menacée de la Moratcha, Ugrožena vječnost Morače, koju je najljepše pozdravili niz uglednih autora, kao Luj Dalmas, Vladimir Volkov, Žilber Koše, Stefan Karbono i naravno Rože Kans u svom listu, kao i Franc Veber u glasilu svoje fondacije. Što je još više povećalo šanse Morače za Unesko tim prije što se onda na čelu svjetske organizacije nalazio moj prijatelj Federiko Major. A što se tiče mojih kasnijih kontakata s Uneskom, može se vidjeti iz moga napisa „Morača pred Uneskom“, kao i iz napisa moga prijatelja Milana Ratkovića, greškom, kako vidim, pripisanog meni, „Unesko pomaže braniocima Morače“.

No kako se ostrvljenost na Moraču nastavljala, priredio sam i dao objaviti 2002 veliki zbornik na 300 strana naslovljen Odbrane Morače od potopa, koji sadrži mišljenja mnoštva autora naših i stranih iz raznih oblasti po pitanju kobnog projekta brana i elektrana na Morači.

Zadovijek neutješni Kosta Radović zbog potopa Pive, nazvao je tu knjigu Jevanđeljem za spas Morače.
Međutim što su argumenti bili brojniji i jači, to je vlast sve više istrajavala u svojoj potopiteljskoj logici, ne dajući braniocima Morače da se oglase na Televiziji na kojojoj se uveliko razvijala priče o ulasku Crne Gore u Evropsku Uniju pa sam takođe u okviru te priče postavio pitanje Morače. Naime zastupao sam da se uđe u Evropu, ne sa nekolike obične elektrane, već sa izuzetnom moračkom baštinom o kojoj je se oglasila tokom dva protekla vijeka čitava plejada velikih evropskih i ruskih autora, geografa, prirodnjaka, istoričara, pisaca, umjetnika, pjesnika, putopisaca… Tako je nastao moj opsežni rad na srpskom i francuskom, postavljen na mrežu 2010, Morača u očima evropskih autora XIX-og i XX-og vijeka, prava himna Morači kao ni jednoj drugoj oblasti na Balkanskom poluostrvu pa ni na evropskom kontinentu. Istovremeno sam našim vječitim narečjem izromorio na obali Sene poemu u odbranu Morače naslovljenu Avet potopa nad Moračom

Moglo se očekivati, nakon odustajanja 2011 kompanije A2A vlasnika Elektroprivrede Crne Gore, da se najzad vlast osvijesti, ali uzalud, ona se opet dala u potrazi za investitorima odnosno potopiteljima da bi se tokom prošle godine ušla u ozbiljne pregovore sa kineskom džinovskom firmom Norinko kaja sravnjuje planine i stvara vještačka ostrva u okeanu. Ne zna se još rezultat tih pregovora ali se bojati najgorega budući da je, kako su me obavijestili iz Green Home-a, pitanje elektrana na Morači u poslednje vrijeme postalo državna tajna.

No očekujući da se stvar rasvijetli, zlo nad Moračom stalo je odskora da se iznenada ispoljava u drugom vidu, počevši upravo s glave Morače. Naime krajem prošlog mjeseca, neočekivano je potresala iskonsku tišinu Ljevišta, koju potresaju ponajviše gromovi, velika buka i zveka: to je firma Dekar Hydro koju vodi inženjer Momčilo Miranović, dovlačila svoju skalameriju pod izvor Morače radi gradnje hidrocentrale tako što bi se napravila akumulacija ispod samog izvora iza šumovitog brda Obla glava na visini od oko 1500 metara i uputila kroz cijevi niz liticu niz koju pada od vječnosti bijeli vodopad zvani Sika visok oko pedeset metara i nastavlja se sa dva tri manja kaskadna vodopada. Morača bi, dakle, trebalo da bude lišena svoje perjanice, a sama čelenka Morače izobličena. Kako su me obavijestili iz Green Home-a, firma Dekar je dobila za to koncesiju od vlade Crne Gore, kao što su još nekolike firme dobile slične koncesije bilo na Morači, bilo na njenim pritokama kao i na drugim vodotocima.

I već se počelo s glave Morače! Ako do toga stvarno dođe, biće to strašno nasilje, zapravo zločin, kako uostalom reče i jedan mještanin, nad slavnim izvorom Morače, valjda najveličanstvenijim rječnim izvorom na evropskom kontinentu koji u sezoni posjećuju stotine turista. Bilo bi dugo da ovdje opisujem čelenku Morače, ali upućujem čitaoce na poemu Put na izvor Morače koju sročih prije trideset sedam ljeta i u kojoj opisah kako reljef tako i događaje koji su se tu dešavali.

Izvor Morače

Isto tako upućujem na jedno moje opsežno prozno štivo objavljeno 1981, pod naslovom „Kazivanje o izvoru i događajima oko izvora Morače“, gdje donosim kako geografiju tako istoriju uskočkih i hajdučkih Ljevišta tokom protekla tri vijeka.

Treba apsolutno spriječiti nepočinstvo koje se sprema nad izvorom Morače. A time i nad dijelom istorije naroda moračkog za koju je veliki ruski istraživač Jegor Kovaljevski rekao da predstavlja homerovsku epopeju. Osim toga, oštećenje izvora Morače i zagađenje čiste i bistre rijeke uljima i mazivima te promjenom temperature vode, kompromitovalo bi zauvijek upis oblasti Morače u svjetsku organizaciju u koju bi sada mogla da bude upisana skoro netaknuta kao u doba Postanja.

eSpona OTV EU

Otvorena televizija

Kolumna:

Objavljeno: 07/10/2018
sasa-radunovic-ja-sam-osamnaestiPočetak mandata nove lokalne vlasti za građane Berana nije mogao biti bolji. Otvorena je nova sportska dvorana i završena rekonstrukcija istočne tribine Gradskog ...
eSpona
Objavljeno: 20/09/2018
lion-hodzic-sta-da-budes-kad-porastesNije bilo davno, ali sam pregrmio ono pitanje „šta ćeš da budeš, kad porasteš?“ Kad razmislim, stavljali su me u takvu situaciju ka' da su se trudili da se što više ...
eSpona
Objavljeno: 15/09/2018
adem-ado-softic-dan-oslobodenja-beranaNa današni dan prije 74 godine, 15. septembra 1944. nakon višečasovne akcije 7. i 9. Crnogorske udarne brigade i jednog bataljona Ozne, varoš Berane je konačno ...
eSpona
Objavljeno: 13/09/2018
adem-ado-softic-cetvrti-metak-iz-belcite„Zato nikad ne pitaj za kim zvono zvoni...“ Na današnji dan, 10. septembra 1937. godine, od snajperskog metka u španskom gradiću Belčita poginuo je Beranac Vukašin ...
eSpona
Objavljeno: 10/09/2018
sasa-radunovic-njofraSve sportske priče su slične. Govore o borbi za pobjede koje donose bodove, medalje, popularnost i prestiž... No, sportske priče znaju da budu ispunjene i borbom ...
eSpona
Objavljeno: 05/09/2018
adem-ado-softic-na-talasima-radio-balkana„Soko zove Orla!“ - „Orao pao!“ Na današnji dan prije 75 godina, 3. septembra 1943. desio se veliki preokret. Fašistička Italija u Cassibileu potpisala je ...
eSpona
Objavljeno: 23/08/2018
adem-ado-softic-cistokrvni-balkanciDavinčijev balkanski kod Nije život na Zemlji počeo rođenjem ovdašnjih političara, niti je kultura nastala njihovim osvajanjem vlasti. Rađanjem mnogih život bi ...
eSpona
Objavljeno: 24/07/2018
adem-ado-softic-posljednji-kos-oca-crnogorske-kosarkeRadule Vešović, osnivač beranske, crnogorske, i legenda ex jugoslovenske košarke, ogorčen odnosom beranskih političara prema ovdašnjoj košarci i sportu uopšte, kao ...
eSpona
Objavljeno: 10/07/2018
sasa-radunovic-da-sam-se-ja-pit-oRezultatski solidan nastup beranskih sportista na MOSI u Priboju, ali i njihovo ukupno ponašanje i predstavljanje grada, može se i treba okarakterisati kao ...
eSpona
Objavljeno: 23/06/2018
adem-ado-softic-rimski-kastrum-beranska-enigmaNa nekoliko mjesta pored magistralnog puta prema Beranama po desnoj strani stoje svojevrsni metalni krajputaši sa natpisima koji obavještavaju prolaznike da se na ...
eSpona
Objavljeno: 17/06/2018
prof-dr-drasko-dosljak-sutjeska-nije-vodaBitka na Sutjesci ili Peta neprijateljska ofanziva, je naziv koji je u jugoslovenskoj istoriografiji odomaćen za operacije „Švarc“ (nem. Schwarz, „crno“) ...
eSpona
Objavljeno: 15/06/2018
janko-nikolovski-mediji-izmedu-juce-i-sjutraŽeljko Rutović, Postmediji (kriza smisla ili masmedijski totalitarizam); Podgorica, Zavod za udžbenike i nastavna sredstva, 2017.godine Malo malo, pa nas taj pisac ...
eSpona
Objavljeno: 23/05/2018
prof-dr-drasko-dosljak-uz-21-maj-dobili-smo-drzavuPrije 12 godina,  21. maja 2006. godine, nešto prije ponoći, iz Crne Gore je u svijet, i u budućnost, poslata rečenica: “Dobili smo državu!" Upravo, ova ...
eSpona
Objavljeno: 02/05/2018
sasa-radunovic-ugovorNakon bure u javnosti  izazvane saznanjem da je Javni servis Radio televizija Crne Gore (RTVCG) sklopio ugovor sa Centrom za građansko obrazovanje (CGO) o ...
eSpona
Objavljeno: 29/04/2018
ado-softic-sedamdeset-godina-od-osnivanja-kud-a-dusan-boskovicKultura sjećanja je armatura u temeljima veličanstvene građevine zvane Opšta kultura bez koje bi se ona vrlo brzo urušila. Neke stvari o ovom gradu nemamo pravo da ...
eSpona
Objavljeno: 21/04/2018
janko-nikolovski-o-dosetkama-i-nipodastavanjuVarijacija na govor mržnje Uzmimo najklimaviji a istovremeno i najsnažniji primjer: Razgovaraju dvojica gladnih siromaha - „Znaš li da je punjena pljeskavica ...
eSpona
Objavljeno: 12/04/2018
slavko-mandic-snila-baba-sto-joj-milo-biloKada je vidio da je đavo odnio šalu i da više neće moći da bude jedan od šrafova koji upravljaju nacionalnim javnim servisom RTV Crne Gore, oglasio se predsjednik ...
eSpona
Objavljeno: 09/04/2018
srdan-culafic-magija-sporta-i-novo-vrijemeOpsesija zvana "sport" obično se javlja kod mladih ljudi, a nadograđuju je vremenom odrasli. U početku to biva popunjavanje slobodnog vremena, trošenje energije ...
eSpona
Objavljeno: 07/04/2018
perica-jokic-moja-uloga-u-najvaznijoj-hajdukovoj-utakmiciBilo je to prije 38 godina... Umjesto da budem slavljenik, ja sam te 1980. postao glavni krivac za ispadanje splitskog Hajduka iz četvrtfinala evropskog fudbalskog ...
eSpona
Objavljeno: 07/04/2018
braho-adrovic-dobre-price-u-sjenci-konkursnih-kriterijuma„Razmeđa Bihora“, NVO Centar za kulturu „Bihor“, Podgorica, 2018. lKnjiga „Razmeđa Bihora“ koja sadrži izbor tridesetak priča  koje su prispjele na konkurs ...
eSpona
Objavljeno: 06/04/2018
ado-softic-vijek-u-znaku-cetvrtog-aprilaDanašnji dan, 4. april, istorijski i globalno posmatrano, vrlo je interesantan i inspirativan datum, nabijen događajima koji su trajno obilježili nemirni XX vijek. ...
eSpona
Objavljeno: 02/04/2018
ado-softic-odbrana-ivangradske-odbraneU beranskoj kotlini Lim nije slučajno ovako širok, razuđen i plitak. Dok god je takav on je izvor života i blagodeti u Poljimlju. Svako njegovo kroćenje i ...
eSpona
Objavljeno: 17/03/2018
milija-pajkovic-oces-li-josU vrijeme našeg djetinjstva i dijela našeg odrastanja postojala su pisana i nepisana pravila naših igara, pa i naših svađa i svađica. Nešto stariji dječaci i momci, ...
eSpona
Objavljeno: 10/03/2018
srdan-culafic-da-spasimo-klubove-navijace-i-sportKroz istoriju sporta pored pozitivnih primjera koji i dan danas krase tu granu društva, biĺo je i negativnih, koje su se većinom javljale kao posljedica navijačkih ...
eSpona
Objavljeno: 06/03/2018
janko-nikolovski-daci-pucaju-zar-neSaučesnici!? Kad se i na koji način prenuti!? Pišući o učeničkom nasilju u Digitanom demosu Rutović veli: sve je više spornih autoriteta. Onda se postavlja ...
eSpona
Objavljeno: 11/02/2018
milija-pajkovic-beranske-izborne-zavrzlame-biraci-ili-glasaciOva moja kolumna nema nikakve veze sa politikom, kako bi, možda, neko neupućen, na prvi pogled i pomislio, jer me taj domen djelovanja uopšte i ne zanima. Ovaj ...
eSpona
Objavljeno: 02/02/2018
janko-nikolovski-ne-naucna-fantastikaI monarhija je Republika - Res publica! Mogu li i mediji biti Res publica – u smislu vladavine? Jeste, monarhija je res publika, ali kao javna stvar (javna ...
eSpona
Objavljeno: 27/01/2018
zbogom-smekeruPoput mnogih legendi koje obilježe život brojnih generacija, poput onih koji se rođenjem pojave i svojim životom i učincima ostave vječitog traga za sobom, poput ...
eSpona
Objavljeno: 26/01/2018
srdan-culafic-da-ne-ugrozimo-jos-jednu-sjajnu-generacijuOpšte je poznato da je sport pravi reprezent države, a svaki uspjeh koji slavimo kada se ostvari dobar rezultat i osvoji medalja su produkt naših sportista. Iza ...
eSpona
Objavljeno: 12/01/2018
milija-pajkovic-uliceNe prođe mnogo vremena, a da se tako poneko ili neki ne oglase željom da budu kumovi beranskim ulicama, uličicama ili sokacima, i to onako kako to samo njima ...
eSpona
Objavljeno: 05/01/2018
milija-pajkovic-holivudsku-glumicu-milicu-milu-jovovic-treba-proglasiti-pocasnim-gradaninom-crne-goreO poznatoj holivudskoj glumici Mili Jovović pisao sam u nekoliko navrata, između ostalog, pojašnjavajući široj javnosti neke nepoznate činjenice i detalje iz ...
eSpona
Objavljeno: 03/01/2018
srdan-culafic-zeljeti-ili-imati-ono-sto-zelimoOpraštajući se od starog milenijuma prije 18 god. svako od nas je na svoj način gledao u bolje sjutra sa nadom da nam dolaze ljepša vremena. Taj period koji nas ...
eSpona
Objavljeno: 24/12/2017
milija-pajkovic-kadrovi"Kadrovi" su se kod nas, na našim širim prostorima, pojavili odmah poslije 1945. godine, kao istinska čeda novog društvenog poretka! Uselili su se, preko noći, u ...
eSpona
Objavljeno: 21/12/2017
sasa-radunovic-rekvijem-za-zbRaspisivanjem lokalnih izbora, petog decembra, odrađena je u Beranama dezinfekcija političke scene. Dezinsekciju će obaviti građani, četvrtog februara, a ...
eSpona
Objavljeno: 29/11/2017
janko-nikolovski-vise-prostora-za-komunu-i-nvoTrebaju li i žele li oni taj prostor i može li se !? Je li moguća i korisna jednačina centralno – lokalno kroz medijske pristupe? Prateći više godina javnu ...
eSpona
Objavljeno: 25/11/2017
olja-stojanovic-ne-nasilju-nad-zenama-u-porodici-ne-nasilju-nad-zenama-na-poslu-ne-nasilju-nad-zenama-u-drustvu"Šesnaest dana aktivizma protiv nasilja nad ženama" je globalna, svjetska kampanja koju obilježava 1.700 organizacija u preko 100 država svijeta. Kampanja počinje ...
eSpona
Objavljeno: 07/11/2017
janko-nikolovski-mukotrpni-rad-oko-md-aRad koji traje, jer nikada neće i ne smije biti završen... Bio sam tu skoro na sajmu knjiga u Podgorici. A tamo  moji dobri, stari obradovani prijatelji; što ...
eSpona
Objavljeno: 19/10/2017
mirko-jakovljevic-beranski-aerodrom-je-neiskorisceni-resurs-sjevera-drzaveProteklog mjeseca nakon svečane sjednice povodom obilježavanja dana opštine Mojkovac predsjednik Filip Vujanović najavio je “da Vlada na krajnje pažlljiv način ...
eSpona
Objavljeno: 17/10/2017
fatima-mededovic-begovic-nas-jazavac-pred-sudom-i-medijiDAVID: Dobar dan, glavati i velevlažni carski gospodine! Sluga sam prepokorna! Ama, kakva je ovo kuća đe se ni Bog ne prima? SUDAC: Šuti, marvo jedna! Poput ...
eSpona
Objavljeno: 01/10/2017
perica-jokic-ribarsko-udruzenje-knjizevnikaJedan, u Crnoj Gori nepoznati, crnogorski pisac ušao je u najuži izbor za dodjelu ovogodišnje Nobelove nagrade za književnost. Ovaj pisac, koji nije svojom voljom ...
eSpona
Objavljeno: 23/09/2017
prof-dr-drasko-dosljak-spomeniciSpomenik treba zaslužiti! Rečenica koja temeljno vjekuje u Crnoj Gori. U ovoj rečenici su sadržani svi zakoni o spomenicima, spomen-obilježjima, ...
eSpona
Objavljeno: 19/09/2017
milija-pajkovic-carigradske-carolijePriča o košarkaškima Srbije koji su svoju otadžbinu predstavljali na upravo okončanom Prvenstvu Evrope u Carigradu, odnosno Istanbulu, jeste, u stvari, i nešto više ...
eSpona
Objavljeno: 10/09/2017
perica-jokic-kuda-ide-skolstvoOd ove godine stupaju na snagu nova školska pravila. To je treća faza ka ukidanju škola. Resorno ministarstvo se pobrinulo da ovo ukidanje ne ide naglo, zato je ...
eSpona
Objavljeno: 09/09/2017
janko-nikolovski-imam-pravo-da-znamU susret međunarodnom danu Right to know - imam pravo da znam Ovih dana, krajem septembra, 28. 09. tačnije, tradicionalno bez previše buke, obeležiće se dan ovog ...
eSpona
Objavljeno: 25/08/2017
jokovic-scekic-i-jedinstvo-snp-aVladimir Joković je novi predsjednik Socijalističke narodne partije (SNP) Crne Gore. Tako su odlučili delegati Osmog kongresa, održanog u nedjelju, 13. avgusta, u ...
eSpona
Objavljeno: 21/08/2017
milija-pajkovic-zakackaOkončano je Svjetsko prvenstvo u atletici, koje se održavalo u glavnom gradu Engleske i Ujedinjenog Kraljevstva, Londonu, od 4-og do 13-og avgusta! Grad kraljevske ...
eSpona
Objavljeno: 09/08/2017
milija-pajkovic-pomracenje-mjesecaDjelimično pomračenje Mjeseca, a cio njegov tok, mogao je preksinoć da se posmatra iz Mongolije, Indije, Kine, središnog dijela Sibira, Australije, kao i sa ...
eSpona
Objavljeno: 10/07/2017
janko-nikolovski-pomirenje-ili-preplitanjeAspekti relacija (samo neki): Sloboda izražavanja: privatnost: javni interes: istraživačko novinarstvo: whistleblowers ... Može li Afrika postati postojbina ...
eSpona
Objavljeno: 30/06/2017
srdan-culafic-ljeto-lim-korzo-i-grad-koji-se-voliKada se iz njega odlazi srce se steže i ostaje sjeta. Svaki dolazak i boravak u njemu tjera srce da zatreperi i pokrene pozitivne emocije. Jednostavno, to je ...
eSpona
Objavljeno: 14/06/2017
umjesto-17-svjecica-na-tortiU subotu, 10. juna 2017. u beranskom Centru za kulturu održan je koncert „U sjećanju na Veljka“. Koncert je održan povodom Veljkovog sedamnaestog rođendana, a u ...
eSpona

Iz ugla satiričara:

Preporučujemo knjigu:

 

Zeljko Rutovic Postmediji knjiga

 

Priča eSpone