Na osnovu Zakona o regionalnom razvoju i uredbe o načinu izračunavanja indeksa razvijenosti jedinice lokalne samouprave dolazi se do podataka o razvijenosti crnogorskih opština.
Indeks razvijenosti predstavlja prosjek pokazatelja ekonomske razvijenosti, strukturnih promjena i demografskog stanja na nivou opština. Indeks razvijenosti izračunava se na osnovu: stope nezaposlenosti, dohotka po stanovniku, prihoda budžeta (sopstvenih i zakonom ustupljenih) jedinice lokalne samouprave po stanovniku, stope rasta stanovništva jedinice lokalne samouprave i stope obrazovanja stanovništva jedinice lokalne samouprave.
Propisi nalažu da se izračunavanje indeksa razvijenosti radi jednom u trogodišnjem periodu. Ovaj indeks odnosi se na statističke podatke za prethodne dvije godine, a primjenjuje se tri godine od dana objavljivanja. Srednji indeks je 100 i on predstavlja prosjek razvijenosti crnogorskih opština, pa opštine koje imaju indeks iznad stotinu spadaju u natprosječno razvijene.
Prema poslednjim podacima, svega šest opština ima indeks iznad 100, dok je preostalih 17 razvijeno manje od prosjeka. Prema pravilniku o utvrđivanju liste stepena razvijenosti jedinica lokalne samouprave, koji je objavilo Ministarstvo ekonomije, najrazvijenije opštine u Crnoj Gori su Budva, Tivat i Podgorica, dok su najmanje razvijene Gusinje, Andrijevica i Petnjica.
Uvidom u projekcije budžeta nerazvijenih opština da se primijetiti da upravo izdvajanja iz Egalizacionog fonda čine okosnicu prihoda u kasama lokalnih uprava.
Međutim, uočljivo je da one opštine koje dobijaju najviše sredstva iz ovog fonda, poput Berana, Bijelog Polja i Rožaja, knjiže najveća dugovanja. Sa druge strane, one najnerazvijenije i najmanje opštine, koje dobijaju najmanje novca iz Egalizacionog fonda, uglavnom egzistiraju bez nekih naročitih dugova.
Damjan Ćulafić, potpredsjednik Opštine Berane, čiji dug, prema zvaničnim podacima, premašuje cifru od 20 miliona eura, ističe da razloge ovakvog stanja treba tražiti u prekobrojnoj zaposlenosti u lokalnoj upravi i ustanovama i preduzećima čiji je Opština osnivač, kao i u niskom stepenu privrednih aktivnosti.
–Na godišnjem nivou preko šest miliona eura ide za plate zaposlenih u beranskoj lokalnoj upravi i preduzećima i ustanovama čiji je Opština osnivač, što je zaista velika stavka za jedan budžet kakav je naš. Razumljivo je da se do ovolikog broja zaposlenih došlo jer ljudi nijesu imali gdje drugo da se zaposle, s obzirom na to da su privredne i neke druge aktivnosti svedene na minimum. Da su kojim slučajem sredstva koja dobijamo iz Egalizacionog fonda znatno veća, nama bi i to bilo malo da saniramo postojeće stanje. Rješenje u stepenu smanjivanja regionalnih razlika ne mogu riješiti sredstva iz Egalizacionog fonda, već oživljavanje privrede i otvaranje radnih mjesta u realnom sektoru – kaže Ćulafić za "Dan".
Podaci govore da je najviše sredstava iz Egalizacionog fonda prošle godine, koji je iznosio preko 37 miliona eura, dobila Opština Nikšić i to 6.033.904 eura, zatim Opština Bijelo Polje 5.951.585 eura. Slijede opština Rožaje sa 3.876.275 i Berane sa 3.488.618 eura. Evidentno je da skoro trećinu budžeta ovih opština čine pomenuta sredstva.
Najmanje sredstva iz Egalizacionog fonda, prema konačnoj raspodjeli za 2021. godinu, dobila je Opština Gusinje i to 792.155, pa onda Opština Šavnik 964.251 euro. Opštini Petnjica pripalo je 1.024.712, a Opštini Andrijevica 1.209.573 eura.
Uočljivo je da je Opština Petnjica, čiji je budžet prošle godine iznosio 1.827.649 eura, 60 odsto sredstava obezbijedila iz Egalizacionog fonda.
Predsjednik te opštine Samir Agović navodi da je to pokazatelj da se ne pridaje dovoljno pažnje smanjivanju regionalnih razlika.
–Tačno je da naš budžet čine sredsta Egalizacionog fonda više od 50 odsto. Ali to nije problem koji smo mi izazvali. Problem je u neravnomjernom regionalnom razvoju i država treba da se zapita zašto je opština Petnjica najnerazvijenija u Crnoj Gori, iako lokalna uprava, sa realnim brojem zaposlenih, nema dugovanja. Država mora više da pomaže opštine poput Petnjice, i to kroz jačanje proizvodnih kapaciteta i realizaciju kapitalnih projekta, ukoliko želimo da se ove razlike bar donekle anuliraju– kaže Agović za "Dan".
Prema važećem zakonu, sredstva Egalizacionog fonda izdvajaju se na poseban račun organa državne uprave nadležnog za poslove finansija. Ta sredstva se obezbjeđuju iz prihoda od poreza na dohodak fizičkih lica u visini od 11 odsto, ukupno ostvarenih prihoda po tom osnovu, zatim poreza na promet nepokretnosti u visini od 10 odsto ukupno ostvarenih prihoda po tom osnovu, poreza na upotrebu motornih vozila, plovnih objekata, vazduhoplova i letjelica u visini od 100 odsto ukupno ostvarenih prihoda po tom osnovu i koncesionih naknada od igara na sreću.
Propisi nalažu da se sredstva iz ovog fonda mogu obezbjeđivati i uzimanjem kratkoročnih pozajmica iz budžeta države.
Visina pomoći zavisi od broja stanovnika i prihoda po stanovniku
Finansijsko ujednačavanje finansiranja opština vrši se preko Egalizacionog fonda. Opštine koje imaju indeks razvijenosti iznad 100 nemaju pravo na rapospodjelu novca iz ovog fonda, dok se ostalima on dijeli prema formuli koja zavisi i od broja stanovnika i prihoda od poreza na dohodak fizičkih lica po stanovniku.
Na osnovu indeksa razvijenosti, određuje se koliko ta opština može da dobije novca iz Egalizacionog fonda. Propisi nalažu da se sredstva Egalizacionog fonda dodjeljuju opštinama tokom godine, kao mjesečne akontacije i po isteku godine, po konačnoj raspodjeli.
U propisima je navedeno da se opštinama, tokom godine, sredstva dodjeljuju akontativno u visini od 90 odsto raspoloživih sredstava Egalizacionog fonda, te da se konačna raspodjela sredstava za prethodnu godinu vrši do kraja marta tekuće.
Mali finansijski kapaciteti
Upravni odbor Zajednice opština Crne Gore razmatrao je efekte izmjena Zakona o finansiranju lokalnih uprava i konstatovao da je u najvećem broju opština problem gubitak prihoda nastao usled sprovođenja programa "Evropa sad" po osnovu poreza na dohodak fizičkih lica i prireza porezu na dohodak fizičkih lica.
Kako je navedeno, jedan broj manjih opština (Andrijevica, Plav, Petnjica, Tuzi i dr.) se, i pored primjene novih zakonskih rješenja, i dalje suočava sa problemom ostvarivanja manjih prihoda po navedenim osnovima, što stvara znatne probleme u funkcionisanju ovih opština čiji finansijski kapaciteti nijesu dovoljni da obezbijede vršenje svih zakonom utvrđenih nadležnosti.
Dobijena sredstva mala da podmire sve potrebe
Predsjednik Opštine Andrijevica Željko Ćulafić smatra da se stepen razvijenosti opština na sjeveru može podići na veći nivo punom valorizacijom raspoloživih prirodnih i drugih potencijala.
–Tačno je da nije Egalizacionog fonda da mi ne bismo mogli da opstanemo. Ali sam siguran, ako bi država na pravi način iskoristila sva naša prirodna bogatstva, da bi Andrijevica mogla da se nađe u redu razvijenijih opština. Ovako su i ova sredstva koja dobijamo iz Egalizacionog fonda, iako nemamo nekih naročitih dugovanja, mala u odnosu na stvarne potrebe koje imamo prema potrošačkim jedinicama– zaključuje Đulafić.
Izvor: Dan
