Dr Radenko Šćekić predstavlja afirmisano ime regionalnih okvira iz oblasti političke istorije, geopolitike, medija, spin-doktoringa i psihološkog ratovanja. U novom intervjuu za „Dan“, dr Šćekić iznosi svoja analitička  promišljanja o aktuelnim temama.

Vaše viđenje crnogorske kulturne scene?

Crna Gora je prostor koji karakteriše višeslojni nacionalni identitet. To se ogleda kroz medijski diskurs, istoriografiju, politiku. Višedecenijska ideološka istoriografija, kao dio obrazovanja i kolektivnog sjećanja jednog naroda, predstavljala je teren za agresivno propagandno djelovanje i oblikovanje novog čovjeka, nove nacije, novog društvenog ustrojstva u skladu sa nametnutim ideološkim kalupom.

Proteklih godina, određeni decenijama dominantni politički subjekti su drastično suzili svoj koalicioni kapacitet promovišući ultra-desnu politiku, udaljivši se od svog socijalističkog i demokratskog prefiksa, težeći očigledno namjernoj samodestrukciji.Uporno manipulišući temama kojima jedino mogu kroz agresivni politički diskurs pridobiti pažnju javnosti.

Događaji i ličnosti iz prošlosti su proizvod toga doba. Svako njihovo stavljanje u savremeni kontekst je antinaučno i politikansko. Manipulacija ličnostima i događajima od prije jednog vijeka – služi prizemnoj političkoj mobilizaciji.

Crna Gora, s obzirom na svoje bogatstvo različitosti, naravno da treba da ima hrabrosti i mudrosti da prevaziđe pokušaje političkih spinova, zloupotrebe istorije i zapaljivog medijskog diskursa, bez iniciranja podjela. Politički i medijski fokus treba usmjeriti prema budućnosti, ekonomiji i harmoničnom suživotu svih nas uz razvijanje i ulaganje u kulturu.

Planeta se već dvije godine nalazi pod Kovid pandemijom. Uporedo sa tim, evidentna su i  globalna geopolitička prestrojavanja.

Svjedoci smo, već drugu godinu uticaja virusne pandemije na globalizovani svijet. Pandemija koja je je bila blokirala globalne ekonomske tokove, turizam, sportska dešavanja ali i u značajnoj mjeri limitirala život običnog čovjeka: pravo na kretanje, druženje, okupljanje. Geopolitička žarišta u Siriji, Ukrajini, Kavkazu – ostala su trenutno u formi zamrznutih konflikata.

Povlačenje SAD iz Afganistana predstavlja stratešku igru ostavljanja ovog prostora pod kontrolom Talibana protiv kojih se najveća globalna vojna sila „borila“ protekle dvije decenije. Amerikanci su se iz Afganistana povukli poraženi (baš kao prethodno Sovjeti 1989. i Britanci 1842. i 1919.).

Zapadna koalicija je zvanično imala oko 3.500 mrtvih i preko 22.000 ranjenih, ostavivši za sobom Talibanima desetine hiljada komada najsavremenijeg oružja vrijednog 85 milijardi dolara. Pri čemu postoji potencijal za prenošenje i izvoz nestabilnosti u granične nekadašnje Sovjetske republike (Tadžikistan i Uzbekistan). Čime se direktno ugrožavaju interesi Ruske Federacije.

Susjedna Kina očekuje od ove promjene prostor za investiranje u prirodne resurse Afganistana, sa izvjesnom dozom opreza zbog potencijalnog izvoza ekstremizma u svoju pokrajinu Singkjang pretežno naseljenu muslimanskim Ujgurima. Procjene su da su Američke intervencije u Irak, Siriju i Afganistan do sada koštale budžet SAD preko 6 biliona dolara.

Poređenja radi: projektovani sedmogodišnji budžet EU (sa 27 članica) iznosi oko 1 bilion a godišnji budžet najveće evropske ekonomije Njemačke oko pola biliona.

Na početku treće decenije novog milenijuma, sve se više govori o globalnom prestrukturiranju i stvaranju novog multipolarnog svijeta. Kakvo je vaše stručno mišljenje o tome, s obzirom da ste objavili knjige i brojne nauče radove na tu temu?

U istorijskoj retrospektivi, saglasno činjenicama, argumentovano se može ocijeniti da živimo u “interesantnim vremenima”: epohi zalaska i opadanja dominacije određene civilizacije, koja je bila nekoliko poslednjih vjekova globalni centar i žarište geopolitičkih, ekonomskih, naučnih, tehnoloških i ideoloških uticaja na ostatak planete.

SAD su u poslednjih 100 godina vodili vrlo doslednu spoljnu politiku, čiji je glavni cilj - ne dozvoliti nijednoj sili da stekne suviše veliku vlast u Evropi. SAD su nesmetano skoro tri decenije dominirale planetom. Vojno, politički, ekonomski, kulturno, medijski. Međutim, kao i svaka imperija, vremenom gubi svoj uticaj.

Kako zbog urušavavanja na unutrašnjem planu tako i zbog činjenice da se drugi brže razvijaju ali i udružuju u cilju umanjenja moći hegemona koji je decenijama zaobilazio međunarodno pravo, arogantno i bez diplomatske suptilnosti sprovodio svoje želje jezikom sile. Na sličan problem je bila naišla i Britanska imperija na vrhuncu svoje moći, kada je upravljala carstvom „nad kojim sunce nikada ne zalazi“.

Englezi su tada mudro prepustili dominaciju Amerikancima, zadržavši kontrolu nad globalnim ekonomskim tokovima, kako u Londonu kao globalnim finansijskim centrom, tako i u brojnim poreskim rajevima koje kontrolišu. Takođe su putem stvaranja Komonvelta zadržali političku kontrolu nad nekadašnjim kolonijama. A preko obavještajne zajednice „Pet očiju“ ključno involvirani u kontrolu informacija i globalnih bezbjedonosnih tokova. SAD su simbolički od 2008. godine imperija u zalasku.

Te godine nisu uspjeli da spriječe rusku intervenciju u Gruziji i zaštite svoju saveznicu. Organizovanjem Arapskih proljeća, obojenih revolucija i prevrata u Ukrajini, Venecueli, Balkanu - Zapad nastoji donekle, strategijom „kontrolisanog haosa“ usporiti pad svoga uticaja. Međutim, neosporna je činjenica, da će SAD  u narednim desenijama moći da utiču ali ne i da kontrolišu (druge dijelove svijeta) jer će biti prinuđene da uvažavaju interese drugih geopolitičkih igrača.

Dolar predstavlja najbolji i najjači izvozni proizvod SAD, jer može da se neograničeno štampa (bez pokrića) i bez rizika od hiper-inflacije. Razlozi leže u činjenici da se po nekim procjenama, čak 70% dolara nalazi van SAD, većina centralnih banaka u svijetu drži veći dio svojih rezervi u dolarima, a svoju valutu SAD vezuju za cijenu nafte (petro-dolar), kontrolišući pri tome OPEC, zemlje proizvođače nafte.

U tom cilju, Kina i Ruska Federacija već niz godina nastoje da sprovedu de-dolarizaciju i umanje njegov uticaj, povećavajući procenat međusobne trgovine u nacionalnim valutama a državne rezerve pretvarajući u zlato. Kina se za manje od jednog vijeka transformisala, od primaoca Evropske pomoći (1912.) - u kreditora Evrope nastojeći da preuzme prvu poziciju u globalnoj ekonomiji.

Ruska Federacija je uspjela proteklih godina, zahvaljujući zapadnim sankcijama, da u znatnoj mjeri  diversifikuju svoju ekonomiju i da postane najveći svjetski izvoznik žitarica i poljoprivrednih proizvoda, što joj donosi veći prihod od recimo izvoza oružja. Činjenica je da je svijet već postao multipolaran sa više centara moći.

Kako vidite ulogu medija danas?

Kroz prizmu socijalne psihologije: kada jednu društvenu grupu polako “pripremamo” putem medija i obrazovanja, na određene promjene, ta grupa vremenom “otupi” svoj odbrambeni mehanizam i kritički stav koji je u startu imala prema takvoj promjeni. Medijskim neistinama su indukovane mnoge političke odluke, vojne intervencije, ekonomske sankcije, kulturne promjene. Svaka laž je korisna, ako obavi posao.

U sistemu naviknutom na laž, naknadno otkrivanje istine nema nikakve posledice. Živimo u informacionom društvu, gdje se informacije proizvode radi profita ili širenja određene željene politike. Informacija je roba, jer je proizvedena i ima proizvodnu vrijednost. U stvarnosti, političke elite kontrolišu medije po obrazcu : “Nije naš posao da ljudima saopštavamo ono što oni žele da čuju, već ono što mi mislimo da oni treba da čuju”.

Gdje vidite Balkan/Jugoistočnu Evropu u tim geopolitičkim promjenama?

Ovaj prostor je već vijek i po od otvaranja „Istočnog pitanja“ u fokusu vodećih geopolitičkih aktera. Velike sile nastoje da putem ekonomije, religije ili medija izvrše uticaj. Kontrolišući pri tome političke elite u regionu, po sistemu „štapa i šargarepe“.

Političke elite permanentno sprovode praksu inferiornog odnosa prema stranom faktoru, što je generalno karakteristika prisutna u regionu ali i posledica raspada ili nepostojanja veće i snažne zajedničke države. Personalizacija politike je karakteristična za ove prostore ali i kontrolisana promjena vlasti.

Izvor: Dan